Cổng thông tin quan trắc môi trường

Trong nỗ lực hiện thực hóa mục tiêu xây dựng Chính phủ số và nền kinh tế số, việc kết nối và liên thông các cơ sở dữ liệu (CSDL) chuyên ngành vào trục xương sống dữ liệu quốc gia đang được đẩy mạnh tại Cục Khí tượng Thủy văn, Bộ Nông nghiệp và Môi trường.

Thực hiện theo Kế hoạch số 02-KH/BCĐTW của Ban Chỉ đạo Trung ương và các Nghị quyết quan trọng của Chính phủ như Nghị quyết số 214/NQ-CP và Nghị quyết số 11/NQ-CP, cũng như chỉ đạo từ Bộ Nông nghiệp và Môi trường, Cục Khí tượng Thủy văn xác định công tác đồng bộ dữ liệu khí tượng thủy văn là nhiệm vụ trọng tâm, nhằm tạo ra nguồn tài nguyên số dùng chung, phục vụ đắc lực cho công tác chỉ đạo, điều hành phòng chống thiên tai, ứng phó biến đổi khí hậu.

Bước đầu chuẩn hóa dữ liệu

Sau cuộc họp chiến lược vào ngày 4/3/2026 giữa Cục Chuyển đổi số, Cục Khí tượng Thủy văn và Trung tâm Dữ liệu quốc gia (C12), một lộ trình 5 bước đã được thiết lập để đảm bảo tính toàn vẹn của dữ liệu. Quy trình này bắt đầu từ việc thống nhất cấu trúc và trường thông tin, cho đến việc xây dựng các giao diện lập trình ứng dụng (API) đặc tả. Việc triển khai qua môi trường thử nghiệm trước khi vận hành chính thức giúp kiểm soát các rủi ro về xung đột hệ thống, đảm bảo dữ liệu khi được truyền tải phải đáp ứng các tiêu chuẩn kỹ thuật khắt khe nhất về độ trễ và tính chính xác.

Dữ liệu từ 186 trạm khí tượng bề mặt thuộc mạng lưới quan trắc khí tượng thủy văn quốc gia đã được đồng bộ hóa và chuyển về Trung tâm Dữ liệu quốc gia. Ảnh: Trung Nguyên. 

Tính đến thời điểm hiện tại, Cục Khí tượng Thủy văn đã bước đầu chuyển đổi từ dữ liệu vật lý sang dữ liệu số. Hằng ngày, hệ thống đang thực hiện đồng bộ hóa dữ liệu từ 186 trạm khí tượng bề mặt thuộc mạng lưới quan trắc khí tượng thủy văn quốc gia. Với tần suất 3 giờ hoặc 6 giờ mỗi lần, các thông số kỹ thuật then chốt như nhiệt độ không khí (bao gồm tối cao và tối thấp), áp suất khí quyển, độ ẩm tương đối, hướng và tốc độ gió, cùng lượng mưa và tầm nhìn ngang đều được cập nhật liên tục về C12.

Bên cạnh đó, một khối lượng khổng lồ hồ sơ kỹ thuật của các trạm quan trắc từ trạm khí tượng trên cao, thủy văn đến ra đa thời tiết và hải văn cũng đã được số hóa thành công. Số liệu thống kê đến ngày 26/3/2026 cho thấy, Trung tâm Dữ liệu quốc gia đã tiếp nhận chính thức 475 bản ghi quan trắc bề mặt và hơn 14.500 bản ghi hồ sơ kỹ thuật trạm, tạo nên một "bản đồ số" chi tiết về hạ tầng mạng lưới khí tượng thủy văn toàn quốc.

Thách thức trong số hóa dữ liệu chuyên sâu

Dù đã đạt được nhiều kết quả, lộ trình đồng bộ vẫn đối mặt với những rào cản mang tính nghiệp vụ và công nghệ. Một trong những vấn đề được chỉ ra là việc quản lý các trạm quan trắc tự động hiện nay vẫn thiếu các trường thông tin định danh cá nhân, tổ chức hoặc địa điểm liên quan theo chuẩn dữ liệu quốc gia. Dù các trạm có đầy đủ pháp lý thành lập, nhưng khi đưa lên hệ thống, các thông tin này chưa được cấu trúc hóa để tích hợp đồng bộ với định danh dân cư hoặc doanh nghiệp.

Đáng chú ý, các bản tin dự báo và cảnh báo thiên tai hiện vẫn đang tồn tại dưới dạng tệp PDF. Trong kỷ nguyên dữ liệu lớn (Big Data), dạng định dạng này vẫn chỉ là "dữ liệu tĩnh", gây khó khăn cho việc bóc tách, phân tích xu hướng hoặc đưa vào các mô hình học máy để dự báo sớm. Điều đó đặt ra yêu cầu dữ liệu phải được số hóa hoàn toàn ở mức cấu trúc, có thể hiểu là biến các bản tin chữ viết thành một bảng dữ liệu giúp máy tính có thể tự động truy vấn, xử lý và thể hiện theo thời gian thực. Từ đó, nâng cao hiệu quả hỗ trợ công tác ra quyết định tức thời trong các tình huống khẩn cấp.

Các kỹ thuật viên kiểm tra vận hành hệ thống máy chủ dữ liệu của Cục Khí tượng Thủy văn. Ảnh: Quỳnh Hương.

Để giải quyết các tồn tại trên, Cục Khí tượng Thủy văn đang tập trung vào chiến lược bổ sung nghiệp vụ định danh cho mạng lưới trạm và đẩy mạnh số hóa toàn diện. Mục tiêu cốt lõi là xây dựng một nền tảng thống nhất từ Trung ương đến địa phương, đảm bảo mọi dữ liệu khi được đẩy về Trung tâm Dữ liệu quốc gia phải hội đủ 5 tiêu chí: “Đúng, đủ, sạch, sống và thống nhất”.

Việc chuyển đổi các bản tin từ dạng văn bản sang dạng dữ liệu số hóa có cấu trúc không chỉ là yêu cầu kỹ thuật mà còn là bước đi chiến lược. Khi dữ liệu khí tượng thủy văn thực sự "sống" và liên thông, đây sẽ trở thành căn cứ để phục vụ điều hành cho công tác phòng chống thiên tai, giúp tối ưu hóa nguồn lực và giảm thiểu thiệt hại. Từ đó, góp phần bảo vệ an toàn tính mạng và tài sản cho nhân dân trong bối cảnh thiên tai ngày càng diễn biến phức tạp.

Khánh Ly - Trung Hiếu